🇪🇹 Itoophiyaa: Mootummaan Haaraan Hundeeffame — Abiy Ahmed Muummicha Ministeeraa Ta’uun Yeroo Lammaffaaf Kakuu Seene

 

Finfinnee, Onkololeessa 5, 2026 — Itoophiyaan har’a marsaa mootummaa federaalaa haaraa waggaa shanii keessa seentee jirti. Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa marsaa 7ffaa yeroo jalqabaaf walga’uun, Abiy Ahmed (PhD) Muummicha Ministeeraa Itoophiyaa ta’uun irra deebi’amee muudamee, kakuu hojii seenee jira. Tarkaanfiin kun hundeeffamuu mootummaa haaraa kan yeroo ammaa “Mootummaa Medemer” jedhamee ibsame keessatti tarkaanfii heera mootummaa ijoodha.

 

🏛️ Filannoo irraa gara mootummaa haaraatti

 

Mootummaan haaraan kun kan dhufe filannoo waliigalaa Waxabajjii 1, 2026 booda. Odeeffannoo Boordii Filannoo Biyyaalessaa Itoophiyaa irratti hundaa’uun, Paartiin Badhaadhinaa baay’ina teessoo Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa keessatti argateen mootummaa ijaaruu fi hogganuuf aangoo argateera.

 

Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa keessatti Abiy Ahmed akka Muummicha Ministeeraa ta’uuf muudameen booda, kakuu heera mootummaa seenee, aangoo isaa waggaa shaniif haareffateera.

 

🔴 “Mootummaa Medemer” jechuun maal?

 

Mootummaan haaraan yaada Medemer—humnoota, muuxannoo fi qabeenya biyyattii walitti fiduun dandeettii biyyaalessaa cimsuu—akka bu’uura imaammata mootummaa haaraa tokkootti dhiyeessaa jira. Abiy Ahmed, yaadni Medemer jijjiirama dinagdee fi dhaabbilee mootummaa qofa osoo hin taane, nageenya, qonna, oomisha, barnoota, fayyaa, humna ibsaa fi hariiroo alaa keessattis mul’achuu qaba jedhe.

 

🌍 Dhaabbata mootummaa fi hoggansa paarlaamaa

 

Guyyaa har’aa Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa fi Mana Maree Federeeshinii keessatti hoggansi haaraanis hundaa’eera. Ahmed Shide Af-Yaa’ii Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa ta’uun filatame; Muferihat Kamil immoo Af-Yaa’ii Mana Maree Federeeshinii taatee filatamteetti.

 

🕊️ Marii Biyyaalessaa fi mootummaa haaraa

 

Mootummaan haaraan hojii guddaa fuulduratti qabu keessaa tokko bu’aa Marii Biyyaalessaa gara hojii mootummaa fi seeraatti jijjiiruudha. Komishiniin Marii Biyyaalessaa yaada fi sagantaalee marii irraa bahan gara Mana Maree Bakka Bu’oota Ummataa, mootummaa federaalaa fi mootummaa naannoleetti dabarseera. Mariin kun dhimmoota ijoo saddeet irratti waliigaltee uumuu irratti xiyyeeffate.

 

🌊 Dhimma galaana diimaa

 

Muummichi Ministeeraa Abiy Ahmed haasaa isaa har’aa keessatti Itoophiyaan karaa nagaa, marii fi waliigaltee faayidaa waloo irratti hundaa’uun gara galaanaatti ba’umsaa argachuu akka itti fufte irra deebiin ibseera. Dhimni kun mootummaa haaraa keessatti dhimma imaammata alaa fi diinagdee ijoo ta’uu mala.

 

⚠️ Haala nageenyaa fi qormaata mootummaa haaraa

 

Hundeeffamuun mootummaa haaraa kun yeroo Itoophiyaan qormaata nageenyaa fi hariiroo naannoo hedduu keessa jirtutti dhufe. Keessumaa, walitti bu’iinsi naannoo Tigraay keessatti cimee, humnoonni mootummaa fi humnoonni mootummaa mormitootaa walitti bu’anii jiru. Reuters akka gabaasetti, humnoonni mootummaa fi michoonni isaanii Magaalaa Mekellee to’annoo isaanii jala galchuu isaanii Onkololeessa 4 gabaasaniiru; TPLF immoo humni isaa magaalaa keessaa akka ba’e ibseera.

 

Kana malees, hariiroon Itoophiyaa fi Eritiraa yeroo ammaa dhiphachuu isaa gabaasni mootummaa Itoophiyaa ibsa; Itoophiyaan imbaasii ishee Asmara keessa jiru cufuu fi dippilomaatoonni Eritiraa tokko tokko akka biyyattii gadhiisan murteessuu ishee ibsameera.

 

📌 Maal irraa eegama?

 

Mootummaan haaraan waggaa shan dhufu keessatti filannoo irraa argame gara hojii qabatamaatti jijjiiruuf dirqama qaba. Dhimmoota ijoo fuulduratti jiran keessaa:

 

nageenyaa fi tasgabbii biyya keessaa;

 

bu’aa Marii Biyyaalessaa hojiirra oolchuu;

 

guddina diinagdee fi hojii uumuu;

 

qonnaa fi oomisha biyya keessaa guddisuu;

 

dhaabbilee mootummaa cimsuu;

 

hariiroo biyyoota ollaa fi dhimma galaanaa;

 

walitti dhufeenya hawaasaa fi siyaasaa cimsuu.

 

 

Walumaagalatti, Onkololeessa 5, 2026 Itoophiyaaf guyyaa jijjiirama siyaasaa fi dhaabbilee mootummaa keessatti murteessaa ta’eera. Abiy Ahmed Muummicha Ministeeraa ta’uun yeroo lammaffaaf kakuu seenuun, Mana Maree haaraan hojii jalqabuun, akkasumas mootummaa haaraa “Medemer” hundeessuun marsaa mootummaa federaalaa waggaa shanii haaraa ifatti jalqabeera.

Madda odeeffannoo: ENA, EBC, Fana Media Corporation, The Reporter fi African Union. �

African Union +1